24 November 2013 - IL GATTOPARDO, Film

Zondagmiddag 14.00 uur in het AG, Parklaan 93, 5613 BC Eindhoven
Luchino Visconti: IL GATTOPARDO

 

 

IL GATTOPARDO

 

Precies een halve eeuw geleden verscheen Luchino Visconti’s verfilming van De tijgerkat (1958), Giuseppe Tomasi Di Lampedusa’s grote roman over de Italiaanse eenwording, in de theaters. 

 

Di Lampedusa situeerde zijn vertelling over de kwijnende invloed van de Siciliaanse adel ten tijde van de Risorgimento, de jaren van de Italiaanse eenwording (1815-1870). Visconti’s meesterwerk ging op 28 maart 1963 in première in Italië en werd alom geprezen; de film ademde grandeur in alles – art-direction, fotografie, spel en montage – en was een fijngevoelig portret van een verdwijnende cultuur. Voor de hoofdrollen contracteerde Visconti sterren als Claudia Cardinale, Burt Lancaster en het jonge talent Alain Delon. Lancaster is de Siciliaanse prins Don Fabrizio die met lede ogen aanziet hoe de alleenheerschappij van de aristocratie afbrokkelt: zijn onbezonnen neef Tancredo Falconeri (Delon) legt het zelfs aan met een burgermeisje (Cardinale) en sluit zich aan bij de troepen van Garibaldi.

 

Don Fabrizio, prins van Salina, is een levenskrachtige veertiger die met zijn familie en zijn biechtvader ieder jaar - revolutie of geen revolutie - heen en weer reist tussen zijn zomerverblijf op het land en zijn stadspaleis in het stadje Donnafugata bij Ragusa in Zuid-Sicilië. Zijn voornaamste tijdverdrijf is de jacht, al interesseert hij zich ook voor sterrenkunde. Hij discussieert over de opkomende nieuwe orde en de gevolgen daarvan voor de adel met zijn biechtvader, die daarover zijn eigen zorgen heeft; die vertrouwt er niet op dat in een liberale seculiere staat de bourgeoisie de armenzorg van de kerk zal kunnen en willen overnemen. Tegelijk probeert hij de Don Fabrizio te vermanen, die wegens een onbevredigend huwelijk buiten de deur vertier zoekt. De prins probeert op zijn beurt zijn neef Tancredi ervan te weerhouden deel te nemen aan Garibaldi's veldtocht, maar Tancredi weet zijn oom te overtuigen met de sleutelzin Alles moet veranderen om alles bij het oude te houden.("Tutto deve cambiare affinché non cambi niente"), dat wil zeggen de adel kan haar positie alleen behouden door mee te gaan met de tijd.

Het Koninkrijk der Beide Siciliën van de Bourbons gaat ten onder. Tancredi neemt dienst bij de troepen van koning Victor Emanuel II van het zich verenigende Italië. Concetta, de oudste dochter van de Don Fabrizio, is verliefd op Tancredi, maar de prins acht haar niet geschikt als partner, juist vanwege de grote toekomst die hij Tancredi toedenkt. Hij lijkt in te zien dat de dagen van feodale heerschappij voorbij zijn. Bovendien is Concetta niet rijk genoeg: ze zal haar erfenis immers moeten delen met haar zes broers en zusters. Daarop volgt de memorabele entree van Angelica, de enige erfdochter van Don Calogero Sedara, de rijke burgemeester van eenvoudige komaf van Donnafugata. Met haar verblindende schoonheid doet zij Tancredi Concetta snel vergeten.

In een referendum - wellicht de ultieme vernedering voor een aristocraat - stemmen de Sicilianen voor aansluiting bij de nieuwe Italiaanse staat van koning Victor Emanuel. Opmerkelijk is dat heel Donnafugata hetzelfde stemt als Don Fabrizio, dus voor aansluiting, althans volgens de telling van de burgemeester. Een van de pachters van de Don Fabrizio vertelt hem later dat hij tegen de Italiaanse eenwording heeft gestemd. De oude loyaliteiten, die de 'Risorgimento' (wederopstanding) zo moeizaam maken, komen daarbij duidelijk tot uiting. Bovendien blijkt Tancredi, zodra de nieuwe orde een feit is, Garibaldi toch maar een roverhoofdman te vinden. Hij heeft politieke ambities en vindt het, heel opportunistisch, goed als het leger snel zal afrekenen met Garibaldi en zijn roodhemdige strijders. Tijdens een schitterend gefilmd bal overdenkt Don Fabrizio de loop der dingen, zowel in de samenleving als voor hem persoonlijk. Als man van middelbare leeftijd ziet hij met weemoed de opkomst van een jongere generatie, voor wie de dood nog zo ver weg is.

 

Nol van der Loop zal de film bij ons introduceren en toelichten.

 

Taal: Italiaans, met ondertiteling in het Nederlands

Duur: 180 minuten

Introducés: € 5,--

 

DanteNieuws | 194
Dante Collegamenti
Dante italia blogspot italilibro corriere della sera rai tv